Water Crisis: ఎండుతున్న భాగ్యనగరం..ఈ సమస్యకు పరిష్కారం ఇదేనా?

వేసవి తీవ్రత దృష్ట్యా భాగ్యనగరం ఈఏడాది మరోసారి నీటి కొరతను ఎదుర్కొంటోంది. పెరుగుతున్న జనాభా, అడ్డూ అదుపు లేని నిర్మాణాలు, భూగర్భ జల మట్టాలు పడిపోవడంతో నగరంలోని సుమారు 20% ప్రాంతాల్లో నీటి కరవు తీవ్రంగా ఉంది. 14 లక్షల వాటర్ కనెక్షన్లు ఉన్న ఈ నగరంలో ప్రస్తుతం నీటి సరఫరా నిర్వహణ ఒక సవాలుగా మారింది.

ఏప్రిల్ 2026 నాటికి హైదరాబాద్‌కు నీటిని అందించే ప్రధాన జలాశయాల్లో (ఉస్మాన్ సాగర్, హిమాయత్ సాగర్, సింగూర్, మంజీర, అక్కింపల్లి, నాగార్జున సాగర్, ఎల్లంపల్లి మొత్తం 39.78 TMC ల నీరు నిల్వ ఉంది. ఇది గత ఏడాది ఇదే సమయంతో (26.10 TMC) పోలిస్తే మెరుగ్గా ఉన్నప్పటికీ, సాంకేతిక కారణాల వల్ల పూర్తిస్థాయి సరఫరాలో ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి.

నగరానికి ముఖ్య ఆధారమైన సింగూర్ ప్రాజెక్ట్ ప్రస్తుతం మరమ్మతుల కింద ఉంది. దీనివల్ల అక్కడి నుండి నేరుగా నీటిని తీసుకోవడం తగ్గింది. ప్రత్యామ్నాయంగా నీటిని నిల్వ చేసే ప్రయత్నం జరిగినప్పటికీ, మంజీర సరఫరా నెట్‌వర్క్‌లో కొన్ని చోట్ల పైపులైన్లు దెబ్బతినడం వల్ల సుమారు 30 MGD (Million Gallons per Day) నీటి సరఫరా నిలిచిపోయింది.

గతేడాదితో పోలిస్తే ఈ ఏడాది భూగర్భ జల మట్టం గణనీయంగా పడిపోయింది. ముఖ్యంగా మార్చి 2026 నాటికి చాలా ప్రాంతాల్లో బోర్లు ఎండిపోయాయి. దీనివల్ల పైపులైన్ ద్వారా వచ్చే నీటిపైనే ప్రజలు పూర్తిస్థాయిలో ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. ఇది జలమండలిపై అదనపు భారాన్ని పెంచుతోంది.

జూబ్లీహిల్స్, మాదాపూర్, గచ్చిబౌలి, కూకట్‌పల్లి, ఎస్ఆర్ నగర్ వంటి ఐటీ కారిడార్ ప్రాంతాల్లో నీటి కరవు ఎక్కువగా ఉంది. ఇక్కడ ఎత్తైన భవనాలు (High-rise buildings) ఎక్కువగా ఉండటం, భూగర్భ జలాలు అడుగంటిపోవడమే దీనికి ప్రధాన కారణం. వేసవి కార్యాచరణ ప్రణాళికలో భాగంగా HMWSSB అధికారులు 90 ఫిల్లింగ్ స్టేషన్లను మూడు షిఫ్టుల్లో నిర్వహిస్తున్నారు. నీటి సరఫరాలో తక్కువ ఒత్తిడి ఉన్న ప్రాంతాలకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ సమస్యలను పరిష్కరించేందుకు ప్రత్యేక బృందాలను ఏర్పాటు చేశారు.

ఏప్రిల్ 20, 2026 నుండి నగరంలో నీటి దుర్వినియోగంపై జలమండలి కొరడా ఝుళిపిస్తోంది. తాగునీటితో వాహనాలను కడగడం, రోడ్లపై నీటిని చల్లడం వంటి పనులు చేస్తే భారీ జరిమానాలు విధిస్తున్నారు. దీని కోసం ప్రజల నుండి ఫిర్యాదులను స్వీకరించడానికి ‘పాణి యాప్’ (Paani App) ను వినియోగిస్తున్నారు.

ప్రభుత్వం మిషన్ భగీరథ ద్వారా గ్రామాలకు నీటిని అందిస్తుండగా, హైదరాబాద్‌కు గోదావరి ఫేజ్-2 పనులు వేగవంతం చేసింది. ఇవి పూర్తయితే భవిష్యత్తులో రోజుకు మరో 172 మిలియన్ గ్యాలన్ల అదనపు నీరు నగరానికి చేరే అవకాశం ఉంది.

నీటి కొరత కేవలం భౌతిక సమస్య మాత్రమే కాదు, ఇది ప్రజల్లో మానసిక ఒత్తిడిని పెంచుతోంది. ముఖ్యంగా బహుళ అంతస్తుల భవనాల్లో టాంకర్ల కోసం గంటల తరబడి వేచి ఉండటం, నీటి సరఫరా సమయాల్లో మార్పుల వల్ల సామాన్యులు ఇబ్బందులు పడుతున్నారు. నీటి కరవు వల్ల పేద, మధ్యతరగతి ప్రాంతాల్లో వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత తగ్గే ప్రమాదం ఉంది. నీటి వినియోగం తగ్గించడంతో డయేరియా వంటి జబ్బులు వచ్చే అవకాశం ఉందని వైద్యులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
నగరంలో జరుగుతున్న వేలాది నిర్మాణ పనులకు నీటి కొరత శాపంగా మారింది. భూగర్భ జలాలు లేకపోవడంతో నిర్మాణదారులు ప్రైవేట్ టాంకర్లపై ఆధారపడుతున్నారు. ఇది భవనాల నిర్మాణ వ్యయాన్ని పెంచుతోంది.

భూగర్భ జలాలను పెంచేందుకు ప్రభుత్వం వర్షపు నీటి నిల్వ గుంతల నిర్మాణాన్ని తప్పనిసరి చేసింది. ముఖ్యంగా ట్యాంకర్లపై ఆధారపడే భవనాల్లో వీటిని నిర్మించకపోతే కఠిన చర్యలు తీసుకుంటామని హెచ్చరికలు జారీ చేసింది.

జలమండలి ఎండి కె. అశోక్ రెడ్డి ప్రజలను కనీసం 20% నీటిని ఆదా చేయాలని కోరారు. షవర్లకు బదులుగా బకెట్లను వాడటం, లీకేజీలను వెంటనే అరికట్టడం వంటి చిన్న చిన్న మార్పులు పెద్ద వ్యత్యాసాన్ని చూపుతాయని సూచించారు.

తెలంగాణ భూగర్భ జల శాఖ గణాంకాల ప్రకారం, గ్రేటర్ హైదరాబాద్‌లోని 70% ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాల వెలికితీత అశాస్త్రీయంగా జరుగుతోంది. నగరంలోని 16 మండలాల్లో 11 మండలాలు తమ వార్షిక రీఛార్జ్ సామర్థ్యం కంటే 100 నుండి 177% వరకు అదనంగా నీటిని తోడేస్తున్నాయి. అంటే, భూమిలోకి వెళ్లే నీటి కంటే రెట్టింపు నీటిని మనం వాడుకుంటున్నాం.
హైదరాబాద్ నగరం ఇప్పటికే 2.88 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల భూగర్భ జల నిల్వలను కోల్పోయింది. గత వర్షాకాలంలో 15% అధిక వర్షపాతం నమోదైనప్పటికీ, భూగర్భ జల మట్టాలు పెరగకపోగా 1 నుండి 3 మీటర్ల మేర పడిపోయాయి. దీనికి ప్రధాన కారణం నగరవ్యాప్తంగా పెరిగిన కాంక్రీట్ నిర్మాణాలు, ఇవి వర్షపు నీటిని భూమిలోకి వెళ్లకుండా అడ్డుకుంటున్నాయి. కూకట్‌పల్లి వంటి రద్దీ ప్రాంతాల్లో నీటి మట్టం భూమికి 25.9 మీటర్ల దిగువకు పడిపోయింది.

నగరంలో కేవలం 1% ప్రాంతంలో మాత్రమే 5 మీటర్ల లోపు నీరు లభ్యమవుతోంది. 35% ప్రాంతాల్లో నీరు 15 నుండి 20 మీటర్ల లోతులో ఉండగా, 10% ప్రాంతాల్లో 20 మీటర్ల కంటే లోతుకు వెళ్తే తప్ప నీరు పడటం లేదు. పాత నగరం, కొత్త ఐటీ కారిడార్లు రెండూ ఈ సంక్షోభంలో ఉన్నాయి. అమీర్‌పేట, ఖైరతాబాద్, అంబర్‌పేట, ఆసిఫ్ నగర్, సైదాబాద్‌తో పాటు కొండాపూర్, మాదాపూర్, గచ్చిబౌలి వంటి అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలు ‘అతిగా వినియోగించబడిన’ (Over-exploited) జోన్లుగా ప్రకటించబడ్డాయి. బాలా నగర్, బాచుపల్లి, శేరిలింగంపల్లి వంటి శివారు ప్రాంతాలు కూడా ఇదే జాబితాలో ఉన్నాయి.
బోరు బావులు లోతుకు వెళ్లేకొద్దీ, నీటిలో ఖనిజాల సాంద్రత పెరిగి నాణ్యత దెబ్బతింటోంది. లోతులో ఉండే నీటిలో రసాయనాలు, ఫ్లోరైడ్ వంటి హానికర మూలకాలు కలిసే ప్రమాదం ఉంది. దీనివల్ల నీటిని శుద్ధి చేసే ఖర్చు (Purification cost) వినియోగదారులకు అదనపు భారం అవుతోంది.

హైదరాబాద్‌లో వాటర్ ట్యాంకర్ల బుకింగ్స్ భారీగా పెరిగాయి. 2022లో నెలకు 50,000 ఉన్న బుకింగ్స్, 2025 నాటికి 2 లక్షలకు చేరాయి. కేవలం 2025 మొదటి నాలుగు నెలల్లోనే 8 లక్షల టాంకర్లు బుక్ అయ్యాయంటే పరిస్థితి తీవ్రతను అర్థం చేసుకోవచ్చు.

ఐటీ కారిడార్ ప్రాంతాల్లోని కుటుంబాలు ప్రస్తుతం నీటి కోసం నెలకు రూ. 10 వేల నుండి రూ. 12 వేల వరకు ఖర్చు చేస్తున్నాయి. ఒక 10 KL ప్రైవేట్ టాంకర్ ధర రూ. 1,500 నుండి రూ. 2,000 వరకు పలుకుతోంది. ఈ ఖర్చు కేవలం తాత్కాలిక ఉపశమనం మాత్రమే తప్ప శాశ్వత పరిష్కారం కాదు.
ఒక ఇంట్లో వర్షపు నీటి నిల్వ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడానికి రూ. 30 వేల నుండి రూ. 80 వేల ఖర్చు అవుతుంది. టాంకర్ల కోసం మనం పెడుతున్న ఖర్చుతో పోలిస్తే, ఈ పెట్టుబడి మొదటి ఏడాదే తిరిగి వస్తుంది. ఆ తర్వాత ప్రతి ఏటా వర్షాకాలంలో ఉచితంగా భూగర్భ జలాలు రీఛార్జ్ అవుతాయి.
అధికారికంగా 2.43 లక్షల బోర్లు ఉన్నట్లు రికార్డులు ఉన్నా, అనధికారికంగా అవి 10 లక్షల వరకు ఉండవచ్చు. ఒకప్పుడు 600 అడుగుల వద్ద పడిన నీరు, ఇప్పుడు 1,200 అడుగుల లోతుకు వెళ్లినా పడటం లేదు. బోరు బావులను లోతుగా తవ్వడం వల్ల జలమట్టం మరింత పడిపోయి అందరికీ నష్టం కలుగుతోంది.

హైదరాబాద్‌లో 800 నుండి 1,000 అడుగుల బోరు వేయడానికి రూ. 1.5 నుండి 3 లక్షల ఖర్చు అవుతుంది. నీరు పడుతుందన్న గ్యారంటీ లేదు. చాలా మంది 2-3 సార్లు బోరు వేయించి ఫెయిల్ అవ్వడం వల్ల రూ. 5 నుండి 10 లక్షల వరకు నష్టపోతున్నారు. దీనికంటే రీఛార్జ్ పిట్స్ నిర్మించడం ఎంతో లాభదాయకం.

జలమండలి (HMWSSB) నిబంధనల ప్రకారం, పెద్ద వినియోగదారులు వర్షపు నీటి గుంతలను నిర్మించకపోతే వారికి టాంకర్ల సరఫరాపై రెట్టింపు ఛార్జీలు విధిస్తున్నారు. 2024 చివరి నాటికి 16,000 ఇళ్లు ఈ గుంతలను నిర్మించుకున్నాయి. జరిమానాల భయం వల్ల ప్రజల్లో మార్పు వస్తోంది.
మైక్రోసాఫ్ట్, ఇన్ఫోసిస్ వంటి పెద్ద ఐటీ సంస్థలు తమ క్యాంపస్‌లలో అత్యాధునిక నీటి సంరక్షణ పద్ధతులను అమలు చేస్తున్నాయి. ఇవి వర్షపు నీటిని ఒడిసి పట్టడమే కాకుండా, వాడిన నీటిని మళ్ళీ శుద్ధి చేసి వాడుకుంటున్నాయి. నివాస సముదాయాలు కూడా ఈ పద్ధతులను అనుసరించాల్సిన అవసరం ఉంది.

నీటి కొరతను ఆసరాగా చేసుకుని కొన్ని ప్రైవేట్ టాంకర్ ముఠాలు ధరలను పెంచుతున్నాయి. కొన్ని చోట్ల వర్షపు నీటి నిల్వ గుంతల నిర్మాణంపై దుష్ప్రచారం చేస్తూ తమ వ్యాపారాన్ని కాపాడుకునే ప్రయత్నం చేస్తున్నాయి. ప్రజలు వీటి పట్ల అవగాహన పెంచుకోవాలి.
HMWSSB గణాంకాల ప్రకారం, 2021లో కేవలం 52,000గా ఉన్న టాంకర్ల బుకింగ్స్, 2026 ఏప్రిల్ నాటికి సుమారు 1.08 లక్షలకు చేరాయి. రోజువారీగా నగరంలో ప్రస్తుతం 11,000 కు పైగా టాంకర్లు సరఫరా చేయబడుతున్నాయి. మార్చి నెలలోనే 2.24 లక్షల టాంకర్ ట్రిప్పులు పూర్తయ్యాయంటే పరిస్థితి ఎంత తీవ్రంగా ఉందో అర్థం చేసుకోవచ్చు.

వర్షపు నీటి నిల్వ వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయడానికి జనవరి నుండి మే నెల వరకు ఉత్తమ సమయం. వర్షాకాలం ప్రారంభానికి ముందే ఈ పనులు పూర్తి చేస్తే, మొదటి వాన నుండే ఫలితం కనిపిస్తుంది. ఆలస్యం చేస్తే మరో ఏడాది పాటు వేచి చూడాల్సి వస్తుంది. హైదరాబాద్ నీటి సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం కేవలం వర్షపు నీటిని భూమిలోకి పంపడమే. అపార్ట్‌మెంట్లలో 50 కుటుంబాలు కలిసి వర్షపు నీటిని ఒడిసి పడితే ఏటా సుమారు 40 లక్షల లీటర్ల నీటిని భూమిలోకి పంపవచ్చు. ఇది టాంకర్లపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడమే కాకుండా, మన నగరాన్ని నీటి సంక్షోభం నుండి కాపాడుతుంది. కనుక, ప్రభుత్వ నిబంధనల కోసం కాకుండా మన అవసరాల కోసమే నీటిని ఆదా చేద్దాం.

హైదరాబాద్ నీటి సంక్షోభం అనేది కేవలం ప్రకృతి సిద్ధమైనది కాదు, ఇది ప్రణాళికాబద్ధమైన వనరుల వినియోగం లేకపోవడం వల్ల ఏర్పడింది. రాబోయే 45 రోజులు నగరానికి ఎంతో కీలకం. ప్రభుత్వం అందిస్తున్న సరఫరాకు తోడు ప్రజల భాగస్వామ్యం ఉంటేనే ఈ వేసవిని సులభంగా దాటగలం. మన నీటిని మనమే ఆదా చేసుకోవడం ద్వారా భావి తరాలకు భరోసా ఇవ్వగలం.

ALSO READ: యుద్ధభూములుగా మారిన నగరాలు.. మానవతా సంక్షోభానికి దారితీసిన సూడాన్ సివిల్ వార్!