Bihar ఓటర్ల జాబితా వివాదం: ఎన్నికల సంఘంపై Supreme Court సీరియస్

బీహార్‌లో ‘ప్రత్యేక విస్తృత సవరణ’ (Special Intensive Revision – SIR) పేరుతో జరుగుతున్న ఓటర్ల జాబితా రూపకల్పన ప్రక్రియలో అనుసరిస్తున్న పద్ధతులపై తీవ్ర అభ్యంతరాలు వ్యక్తమవుతున్న నేపథ్యంలో, భారత సుప్రీం కోర్ట్ ఈ వ్యవహారంలో చారిత్రాత్మక జోక్యం చేసుకుంది. ఈ ప్రక్రియలో చట్టవిరుద్ధమైన అంశాలు ఉన్నట్లు రుజువైతే, మొత్తం సవరణను రద్దు చేస్తామని ఎన్నికల సంఘాన్ని (ECI) తీవ్ర స్వరంతో హెచ్చరించింది. ఈ వివాదం వెనుక ఉన్న కారణాలు, ప్రతిపక్షాల ఆరోపణలు, కోర్టు ఆదేశాల క్రమం, మరియు గణాంకాలతో కూడిన పూర్తి విశ్లేషణ ఇక్కడ ఉంది.

వివాదానికి మూలం ఏమిటి?

22 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత (చివరిగా 2003లో), బీహార్ ఓటర్ల జాబితాను “శుద్ధి” చేసేందుకు ఎన్నికల సంఘం జూన్ 24, 2025న SIR ప్రక్రియను ప్రారంభించింది. మరణించిన, శాశ్వతంగా వలస వెళ్లిన, మరియు నకిలీ ఓటర్లను జాబితా నుండి తొలగించి, నిష్పక్షపాతమైన ఎన్నికల నిర్వహణకు వీలుగా కచ్చితమైన జాబితాను రూపొందించడమే దీని లక్ష్యమని ECI ప్రకటించింది. అయితే, ఈ ప్రక్రియ ప్రారంభమైన తీరు వివాదానికి దారితీసింది.

ప్రతిపక్షాలు మరియు పౌర సంఘాల ప్రధాన ఆరోపణలు

ఈ SIR ప్రక్రియపై ప్రతిపక్ష పార్టీలు మరియు ‘అసోసియేషన్ ఫర్ డెమోక్రటిక్ రిఫార్మ్స్’ (ADR) వంటి పౌర సమాజ బృందాలు అనేక తీవ్రమైన ఆరోపణలతో సుప్రీం కోర్టును ఆశ్రయించాయి. వారి వాదనలు ఇవి:

1. భారీగా ఏకపక్ష తొలగింపు: ఎలాంటి ముందస్తు నోటీసులు ఇవ్వకుండా, చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియను అనుసరించకుండా, ముసాయిదా జాబితా నుండి సుమారు 65 లక్షల మంది ఓటర్ల పేర్లను ఏకపక్షంగా తొలగించారని వారు ఆరోపిస్తున్నారు.
2. పారదర్శకత లేకపోవడం: తొలగించిన వారి జాబితాను లేదా అందుకు గల కారణాలను బహిరంగంగా అందుబాటులో ఉంచలేదని, దీంతో తొలగింపునకు గురైనవారికి అప్పీల్ చేసుకునే అవకాశం లేకుండా పోయిందని వారు వాదిస్తున్నారు.
3. బలహీన వర్గాలే లక్ష్యం: వలస కార్మికులు, నిరుపేదలు, మరియు నిరక్షరాస్యులైన ఓటర్లు సరైన పత్రాలు అందించలేరనే కారణంతో వారిని లక్ష్యంగా చేసుకుని జాబితా నుండి తొలగిస్తున్నారని, ఇది వారి ఓటు హక్కును కాలరాయడమేనని ఆరోపించారు.
4. ECI నిబంధనల ఉల్లంఘన: ఓటర్ల జాబితా సవరణకు సంబంధించి ఎన్నికల సంఘం నిర్దేశించుకున్న సొంత నిబంధనలనే అది ఉల్లంఘిస్తోందని పిటిషనర్లు ఆరోపించారు.

ఈ వివాదంలో సుప్రీం కోర్ట్ ఆదేశాల కాలక్రమం

ఈ కేసులో సుప్రీం కోర్ట్ అనేక దశల్లో కీలక ఆదేశాలు జారీ చేసింది.

• ఆగస్టు 14, 2025: ప్రజాస్వామ్యంలో పారదర్శకత అత్యంత ముఖ్యమని నొక్కిచెప్పిన సుప్రీం కోర్ట్, ముసాయిదా జాబితా నుండి తొలగించిన 65 లక్షల మంది ఓటర్ల పూర్తి జాబితాను, ప్రతి తొలగింపునకు గల నిర్దిష్ట కారణంతో సహా ప్రచురించాలని ECIని ఆదేశించింది.
• సెప్టెంబర్ 8, 2025: గుర్తింపు రుజువు కోసం ప్రస్తుతం ఉన్న 11 పత్రాలతో పాటు, ఆధార్ కార్డును 12వ పత్రంగా అంగీకరించాలని సుప్రీం కోర్ట్ ఆదేశించింది. అయితే, ఆధార్ పౌరసత్వానికి రుజువు కాదని, దాని ప్రామాణికతను పరిశీలించే అధికారం ECIకి ఉంటుందని స్పష్టం చేసింది.
• సెప్టెంబర్ 15, 2025: జస్టిస్ సూర్య కాంత్ మరియు జస్టిస్ జాయ్మల్యా బాగ్చీలతో కూడిన ధర్మాసనం, SIR ప్రక్రియలో చట్టవిరుద్ధమైన పద్ధతులు అనుసరించినట్లు తేలితే, మొత్తం ప్రక్రియను రద్దు చేయడానికి వెనుకాడబోమని తీవ్ర హెచ్చరిక జారీ చేసింది. తుది తీర్పు దేశవ్యాప్తంగా వర్తిస్తుందని స్పష్టం చేసింది.
• అక్టోబర్ 7, 2025: ఈ కేసుపై తుది వాదనలు వినడానికి సుప్రీం కోర్ట్ ఈ తేదీని నిర్ణయించింది.

ఎన్నికల సంఘం వాదన

ఈ ఆరోపణలను ఎన్నికల సంఘం ఖండించింది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324 ప్రకారం, స్వేచ్ఛాయుత మరియు నిష్పక్షపాత ఎన్నికలను నిర్ధారించేందుకు ఓటర్ల జాబితాను స్వచ్ఛంగా, కచ్చితంగా ఉంచే పూర్తి అధికారం మరియు బాధ్యత తమపై ఉందని ECI వాదిస్తోంది. ఈ SIR ప్రక్రియ ఆ లక్ష్య సాధనలో భాగమేనని పేర్కొంది.

తుది తీర్పు ప్రభావం

ఈ కేసులో సుప్రీం కోర్ట్ ఇచ్చే తుది తీర్పు, భారతదేశంలో ఓటర్ల జాబితాల సవరణ ప్రక్రియలకు ఒక కొత్త మార్గదర్శకంగా నిలవనుంది. ఒకవేళ కోర్టు ఎన్నికల సంఘం పద్ధతులను తప్పుబడితే, ఓటర్ల తొలగింపు ప్రక్రియలో మరింత పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, మరియు కఠినమైన నిబంధనలు తీసుకురావాల్సి ఉంటుంది. ఇది ప్రతి ఒక్కరి ఓటు హక్కుకు రాజ్యాంగబద్ధమైన రక్షణ కల్పించే దిశగా ఒక చారిత్రాత్మక తీర్పుగా నిలిచిపోయే అవకాశం ఉంది.